Çöken Toz Ölçümü

Sanayi tesislerinin faaliyetleri sonucu atmosfere yayılan is, duman, toz, gaz, buhar ve aerosol halindeki emisyonları kontrol altına almak; insanı ve çevresini hava alıcı ortamındaki kirlenmelerden doğacak tehlikelerden korumak; hava kirlenmeleri sebebiyle çevrede ortaya çıkan umuma ve komşuluk münasebetlerine önemli zararlar veren olumsuz etkileri gidermek ve bu etkilerin ortaya çıkmamasını sağlamak amacıyla çöken toz ölçümü yapılmaktadır.
 
Sanayi tesislerine ait “Yasal Emisyon Limitleri” çevre mevzuatlarında tanımlanmış olup, bütün sanayi tesisleri bu emisyon limitlerini göz önünde bulundurarak emisyonlarını kontrol altında tutmak zorundadırlar.
 
Çevreyi kirleten maddelerin neler olduğunu, konsantrasyonlarını ve hangi oranlarda kirletici vasıflara sahip olduklarını ve bu kirletici kaynaklara sahip tesislerin kirliliklerinin İlgili yönetmelik esaslarına uyup uymadığı ölçümler ile belirlenmektedir. Bütün çevre kirleticilerinin ayrı ölçüm yöntemleri vardır. Bu yöntemlerin ulusal ve uluslararası kabul edilmiş ölçüm metotları olması gerekir. Hava kirliliğini oluşturan, çöken toz ölçümü TS 2341 ve TS 2342 çerçevesinde yapılır. Hava kalitesi, emisyon vb. çevre kirliliği ölçümleri, TÜRKAK tarafından akredite edilmiş veya T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından uygun bulunan laboratuvarlara sahip olan özel veya kamu kurum kuruluşları tarafından yapılır.
 

Çöken Toz Ölçümü

 
Hava kalitesi ölçümleri kural olarak yer seviyesinden 1.5 – 4.0 metre arasındaki yüksekliklerde, binalardan veya ekili alanlardan en az 1.5 metre yan mesafe tutularak yapılır. Ormanda yapılan ölçümler, ağaç yüksekliğinden daha yukarıda yapılmalıdır. Çöken Toz Ölçme cihazı çevresi açıklık bir yere, dik bir konumda yerleştirilmelidir. Sehpa ayakları oynamayacak, çökeltinin toplanacağı yüzeylerin önceden seçilmiş yönü değişmeyecek şekilde ayarlanmalıdır. Havayı kirleten kaynağın oluşturduğu kirletmeyi saptamak için hakim rüzgar yönü de dikkate alınarak bir veya birden çok çöken toz ölçüm cihazı emisyon kaynağının olduğu yere belirli yön ve uzaklıklarda yerleştirilir.
 
Toplanan çökeltinin kimyasal yapısını etkileyebilecek mantar ve bazı mikroorganizmaların üremesini engellemek için temiz toplama şişelerine bir engelleyici (inhibitor) katılmalıdır. Kimyasal bir engelleyici olarak, her toplama şişesine 10 ml 0.02 N bakır sülfat (CuSO4.5H2O) çözeltisi konulmalı ve analiz sırasında bu durum (10 ml = 0.0178 gr) hesaba katılmalıdır.
 
Toplama şişeleri uygun bir malzemeden (yarı saydam, yoğunluğu yüksek, polietilen veya camdan) yapılmış olmalıdır. Toplama şişelerin hacmi, kullanılacağı yörede kullanıldığı süre içerisinde içerisine dolan yağmur sularını taşmadan alabilecek büyüklükte olmalıdır. Birçok yörede bir litrelik şişe hacmi yeterlidir.
 
Çöken Toz ölçümüne başlanıldıktan 1 ay sonra toplama başlıklarına yapışmış olan tozlar silecek yardımıyla ilgili toplama şişesine madde kaybını önleyecek şekilde dikkatle yıkanarak alınmalıdır. Gerekiyorsa çöken toz cihazı yenisiyle değiştirilmelidir. Çöken Toz Cihazından alınan partikül maddelerin bulunduğu toplama şişelerinin ağzı sıkıca kapatılarak mühürlenmeli ve üzerlerine birer etiket yapıştırılmalıdır. Bu etiketlere numunenin alındığı bölge, bölgenin özellikleri ve numune toplama sureti bilgileri okunaklı ve silinmez bir şekilde yazılmalıdır.
 

Toplanan Çöken Toz Miktarının Tayini

 
Çöken Toz Ölçüm süresi birer aylık 2 periyotta olup, toplam 2 aydır. Öncelikle toplama şişelerinin içerisinde yaprak, sinek vb. yabancı cisimler varsa bunlar alınmalıdır. Toplama şişelerinin iç çeperlerine yapışmış çökelti silecek veya damıtık su yardımıyla toplanmalıdır. Aylık olarak bulunacak çöken toz ağırlığı (miligram olarak), her bir toplama başlığı alanı (0.0153 m2) ve gün sayısına (30 gün) bölünerek mg/m2.gün cinsinden hesaplanmalıdır.
 
Türk Standartları Enstitüsü’nün Laboratuvar Hazırlık Grubunca kurulan ilgili teknik komite tarafından 21 Nisan 1976 tarihinde TS 2341 ve TS 2342 Çöken Toz Ölçme Metodu hazırlanırken ulusal ihtiyaç ve olanaklarımız ön planda olmak üzere uluslararası standartlar ve ekonomik ilişkilerimiz bulunan yabancı ülkelerin standartlarındaki esaslar da göz önüne alınarak benzerliklerin sağlanmasına ve bu esasların ülkemiz koşulları ile bağdaştırılmasına çalışılmıştır. Fakat aradan geçen yarım asırlık bir süre içerisinde Çöken Toz Analiz Metodu Uygulaması yukarıdaki şekilde değişmiştir. Yukarıda anlatılan Analiz yöntemi T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın vermiş olduğu “Emisyon ve İmisyon Ölçümlerinde Kullanılan Standartlar ve Ölçüm Yöntemleri Eğitimi”nde de bu şekilde anlatılmaktadır. Bu nedenle aşağıda verilen Çöken Toz analiz yöntemi TS 2341 standardında geçtiği için bilgi amaçlı verilmiştir.
 
Çöken Toz Toplama şişelerinde toplanan sıvı, delik açıklığı sık olmayan (yaklaşık olarak 1 mm) metal, plastik veya seramikten yapılmış bir süzgeçten fotometre hücresine süzülür. Sıvı düzeyi işaret çizgisine kadar getirilir. Hücre, daha önce içine saf su konulmuş hücre ile sıfır absorpsiyon değerine ayarlanmış fotometreye yerleştirilir ve cihazın göstergesinde okunan absorpsiyon değeri kaydedilir.
 
Bu değer saf su ile yapılan ölçmede okunan değerden %70 oranında daha azsa veya toplanan sıvı miktarı tek bir ölçme için çok ise daha az hacimde numunelerle absorpsiyon değerleri ölçülerek bulunan değerler toplanır. Bu koşullardan biri sık sık ortaya çıkıyorsa bir ay olan işlem suresi kısaltılabilir. Toplanan sıvı miktarının büyük olduğu durumlarda uygulanan bir başka yöntem de toplanan sıvının, içinde bulunduğu kabın bir gece bekletilerek katı maddelerin dibe çökmesini sağladıktan sonra üstteki çözeltinin fazlasını sifonla çekmektir. Bundan sonra, toplama şişesinde kalan sıvı ve katı karışımı absorpsiyon ölçüleri için kullanılabilir.
 
10 günlük yüzde absorpsiyon değerleri, aşağıdaki formül yardımıyla hesaplanır:
 
10 günlük yüzde absorpsiyon (%) = (10.a.T) / (A.N)
 
Burada;
a = Beher tabanın alanı (mm2)
A = Fotoelektrik pil yüzey alanı (mm2)
N = Cihazın hava etkisinde kalma süresi (gün)
T = Yüzde absorpsiyon (absorpsiyon okumalarının toplamı)
 
Bu ölçmeler dört toplama şişesi için de ayrı ayrı yapılmalıdır.
 
Çöken Toz Ölçüm CihazıÇöken Toz Ölçüm Cihazı
 

TS 2342 ve BS 1747 standartlarına uygun dört yönlü, iç çapı 75 mm olan Çöken Toz Örnekleme Cihazları Satılmaktadır. Çöken Toz Cihazları klips sistemi ile küçülebilen şekilde dizayn edilmiştir. Bilgi İçin Tıklayınız…

 

H.Berat AKGÜL

2008'de Çukurova Üniversitesi'nden Çevre Mühendisi olarak mezun oldu. Vatani görevinin ardından Atıksu Arıtma Tesis Sorumlusu olarak ilk işine başladı. 2010'dan beri de çeşitli Çevre Analiz Laboratuvarlarında Emisyon Uzmanı olarak görev yapmaktadır.

Çöken Toz Ölçümü” için 13 yorum

  • 12 Haziran 2015 tarihinde, saat 17:18
    Permalink

    Çöken toz ölçümleri hakkında bir kaç noktada sıkıntı yaşıyorum. Mikroorganizmaların ürememesi için bakır sülfat ekleyin diyor, ardından hesaplamalarda eklediğiniz bakır sülfatı çıkarın ibaresi var siz öyle bir işlem yapıyor musunuz?

  • 13 Haziran 2015 tarihinde, saat 14:27
    Permalink

    Mantar ve bazı mikroorganizmaların üremesini engellemek için çöken toz cihazının her bir temiz toplama şişelerine kimyasal engelleyici olarak 10 ml 0,02 N bakır sülfat çözeltisi (CuSO4.5H2O) konulmalı ve analiz sırasında bu durum hesaba katılmalıdır. 10 ml’lik Bakır Sülfat çözeltisi 0.0178 gram çöken toz değeri meydana getirmektedir. Bu değeri bulduğunuz çöken toz tartımından düşmeniz gerekmektedir.

  • 7 Ocak 2016 tarihinde, saat 12:42
    Permalink

    10 ml’lik Bakır Sülfat Çözeltisi 0,0178 gr olarak demişsiniz fakat Emisyon – İmisyon Ölçüm Eğitiminde bize verilen notlarda şöyle;
    Kalıntının miktarı, bakır sülfat katılan durumlarda gerekli düzeltme yapılmalıdır. Bakır sülfat CuSO4.H2O (10 ml = 0,0718 gr) olarak hesaplanır. Hangisini yapalım… Bana detaylı bilgi verirmisin…

  • 7 Ocak 2016 tarihinde, saat 20:55
    Permalink

    Dediğiniz gibi Emisyon-İmisyon Ölçümlerinde Kullanılan Standartlar ve Ölçüm Yöntemleri Eğitim kitabının 204. sayfasında maalesef öyle bir ifade geçmektedir. Sizinde bildiğiniz gibi Çöken Toz ölçüm ve analizleri TS 2341 ve TS 2342 standardına göre yapılmaktadır. Bu nedenle TS 2341 Madde 5.2.5’de şu şekilde yazar; “Süzüntünün belli miktarının dikkatle kuruluğa kadar buharlaştırılması sonucu elde edilen kalıntının miktarı bakır sülfat katılan durumlarda gerekli düzeltme yapılmalıdır. Bakır sülfat 10 ml=0.0178 gr olarak hesaplanmalıdır.” Gayet net bir ifade.

  • 8 Ocak 2016 tarihinde, saat 08:45
    Permalink

    Berat Hocam TS 2341’deki ibarede bu şekilde;
    5.2.5 – Süzüntünün belli miktarının dikkatle kuruluğa kadar buharlaştırılması sonucu elde edilen kalıntının miktarı (Madde 4.1) deki gibi bakır sülfat katılan durumlarda gerekli düzeltme yapılmalıdır.Bakır sülfat CuSO4.H2O (10 ml = 0,0718 g) olarak hesaplanmalıdır.

  • 11 Ocak 2016 tarihinde, saat 11:47
    Permalink

    TS 2341’in iki farklı baskısı mevcut. Bende bulunan standart Birinci Baskı. Sonra bu standartta şekil bazında düzeltmeler yapılmış. Örneğin Birinci Baskıda bir sayfa 2 sütun halindeyken sonraki baskıda tek sütun haline çevrilmiş. Bu düzenleme sırasında böyle bir rakamsal hatanın meydana geldiğini düşünüyorum. Çünkü 10 ml 0,02 N ve 5 sulu bakır sülfat çözeltisi (CuSO4.5H2O) 0,025 gr’a denk gelir. Eğer siz 1 sulu kullanırsanız bu değer 0,0178 gr’a denk gelir.

  • 16 Aralık 2016 tarihinde, saat 11:18
    Permalink

    İyi çalışmalar Berat Bey çöken tozda silika içeriği mg/filtre cinsinden bulunan bir analiz sonucunda %SiO2 tayini yapmak istiyorum. 2,5 litre kapta 0,02 mg/filtre çıkan sonucu nasıl yüzdeye çevirebilirim? Şimdiden teşekkürler.

  • 21 Aralık 2016 tarihinde, saat 15:55
    Permalink

    Merhaba Burcu Hanım, silika içeriğini silisyumdan hesaplama olarak mı buldunuz. Ve 2,5 llitre dediğiniz kısmı anlamadım. Benim yaptığım çöken toz filtresinde silisyum’u buluyorum. Buradan silika’ya geçiyorum. Filtrenin ağırlığına bakıyorum. Ona göre yüzdeye geçiyorum.

  • 5 Mart 2018 tarihinde, saat 10:19
    Permalink

    Merhaba Berat Bey,
    TS 2341 metoduna göre çöken toz analizinden kısaca bahsedebilir misiniz?

  • 6 Mart 2018 tarihinde, saat 18:12
    Permalink

    Merhaba Emine Hanım, Çöken Toz cihazında toplanan çökeltinin ağırlığını bulmak için, toplama kabı laboratuvara getirilir. Toplama kabında biriken numune, darası bilinen bir filtre kullanılarak vakum pompası yardımıyla süzülür. Filtre kurutulduktan sonra son darası alınır. Bu ağırlık farkı “F” faktörüne ve çöken toz cihazının sahada kaldığı gün sayısına bölünerek sonuç elde edilmiş olur.

  • 7 Mart 2018 tarihinde, saat 09:17
    Permalink

    Berat Bey merhabalar, Tartım farkı sonucu mg mı gr mı olmalı? Bir numuneyi 3 ayrı filtre kağıdıyla süzüp 3 farklı tartım olsa bunları toplayarak sonuç vermek ne kadar doğru olur? Her numuneden bakır sülfat miktarı çıkarılmalı mı?
    F faktörünü ölçümü yapanlar mı belirlemeli? Yardımlarınız için teşekkür ederim.

  • 7 Mart 2018 tarihinde, saat 10:42
    Permalink

    Emine Hanım, tartım farkının nasıl verildiği önemli değil. Siz gram verirsiniz, raporlama yapan kişi mg’a çevirir. Önemli olan sonucun yönetmelikte yer alan mg/m2-gün olarak ifade edilmesidir. Süzme işleminde kaç adet filtre kullanıldı ise hepsinin farkını toplamanız gerekmektedir. Toplanan çökeltinin kimyasal yapısını etkileyebilecek mantar ve bazı mikroorganizmaların üremesini engellemek için bakır sülfat çözeltisini kullanıyor iseniz bakır sülfattan gelen toz miktarını çıkarmanız gerekmektedir. F faktörünü imisyon ölçümüne yetki kişinin belirlemesi daha sağlıklı olacaktır. İyi Çalışmalar Dileriz.

  • 7 Mart 2018 tarihinde, saat 11:13
    Permalink

    Teşekkür ederim, iyi çalışmalar.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir